SPANDEX LÀ GÌ? TẤT TẦN TẬT THÔNG TIN VỀ VẢI SPANDEX

Spandex là gì mà lại được sử dụng rộng rãi trong lĩnh vực may mặc và được nhiều người dùng ưa chuộng đến vậy? Hãy cùng Savani tìm hiểu lý do với toàn bộ thông tin từ A-Z về vải spandex - Ngôi sao sáng của ngành thời trang.

Spandex là gì?

Spandex (còn gọi là Lycra hoặc Elastane) là một loại sợi nhân tạo tổng hợp có độ co giãn vượt trội. Chất liệu này được sản xuất từ dầu mỏ, than đá và các phụ gia đặc biệt, tạo thành cấu trúc polymer linh hoạt, cho phép sợi spandex kéo giãn gấp 5 - 8 lần kích thước ban đầu mà vẫn phục hồi hình dạng ban đầu một cách dễ dàng.

Ban đầu spandex được ứng dụng trong ngành y tế, nhưng nhờ ưu điểm mềm nhẹ và co giãn, nên ngày càng trở nên phổ biến trong ngành may mặc để sản xuất đồ thể thao, đồ bơi, đồ tập gym và trang phục ôm sát.

Nguồn gốc của vải spandex

Ý tưởng về vải spandex xuất hiện từ Thế chiến II do nhu cầu cao su lớn trong khi sản lượng giảm, giá thành tăng cao. Nhà khoa học Farben Fabriken Bayer được biết đến là người tiên phong trong việc phát minh ra loại sợi này.

Cho đến năm 1962, chất liệu này trở nên phổ biến khi các nhà phát minh Du Pont kết hợp với Công ty Cao su Hoa Kỳ để sản xuất sợi spandex (còn được gọi là sợi Lycra). Điều này đã tạo ra nhiều thay đổi lớn cho ngành may mặc, lĩnh vực sản xuất đồ thể thao, ứng dụng trong sản xuất chăn ga gối và đồ nội thất...

Quy trình sản xuất

Vải spandex được sản xuất theo quy trình khép kín, yêu cầu độ chính xác cao ở từng khâu để tạo ra sợi đạt chuẩn đàn hồi và bền chắc. Các bước cơ bản gồm:

Bước 1: Tạo ra prepolymer

Bước đầu tiên trong quy trình sản xuất spandex là tạo hợp chất trung gian prepolymer. Tiền chất này quyết định độ bền và tính đàn hồi của sợi.

Quá trình bắt đầu khi các hợp chất diisocyanate và polyether hoặc polyester glycol phản ứng với nhau trong điều kiện kiểm soát nghiêm ngặt về nhiệt độ và tỉ lệ để tạo thành prepolymer - nền tảng cho spandex.

Bước 2: Tạo dung dịch kéo sợi

Sau khi thu được prepolymer, hợp chất này được hòa tan trong dung môi chuyên dụng như dimethylacetamide và bổ sung chất kéo dài chuỗi để tăng cường độ bền cho polymer, tạo ra dung dịch kéo sợi có độ nhớt phù hợp. 

Dung dịch phải đạt độ nhớt ổn định để quá trình đùn qua spinneret diễn ra suôn sẻ, giúp các sợi hình thành đồng đều, liền mạch và hạn chế đứt gãy.

Bước 3: Quay sợi

Đây là giai đoạn then chốt trong việc tạo hình sợi spandex. Hỗn hợp polymer lỏng được đưa qua spinneret với các đầu phun nhỏ để tạo thành các dòng dung dịch mảnh. Khi đi vào buồng khí nóng, dung môi bay hơi nhanh chóng, để lại các sợi polymer khô. Toàn bộ quá trình đòi hỏi kiểm soát chặt chẽ nhiệt độ, tốc độ luồng khí và độ ẩm nhằm tránh hiện tượng sợi bị giòn, dính, khiến sợi kém chất lượng.

Bước 4: Hình thành sợi spandex

Các sợi polymer khô mới hình thành, ban đầu còn khá yếu và chưa ổn định, vì vậy cần được kéo giãn nhiều lần để sắp xếp đều các phân tử polymer, nâng cao độ đàn hồi và độ bền, hình thành nên đặc tính co giãn đặc trưng của spandex. Ở giai đoạn này, sợi cũng có thể được bọc thêm sợi nylon hoặc polyester để dễ dệt và tăng tuổi thọ.

Bước 5: Xử lý sợi vải

Sợi spandex được xử lý với chất bôi trơn nhằm giảm ma sát trong quá trình dệt, đồng thời điều chỉnh độ xoắn và độ căng để đạt kích thước và chất lượng mong muốn trước khi cuộn vào ống bobbin. 

Nhà sản xuất có thể phủ hóa chất chống tĩnh điện, tăng độ mềm và độ bám màu. Các chất này thường an toàn, thân thiện với da giúp phù hợp cho cả đồ thể thao và nội y

Bước 6: Kiểm tra chất lượng

Cuối cùng, toàn bộ sợi được kiểm tra nghiêm ngặt về độ đàn hồi, độ bền, khả năng phục hồi sau giãn và tính đồng nhất. Chỉ những sợi đạt tiêu chuẩn mới được xuất xưởng, đảm bảo chất lượng cao nhất cho ngành dệt may.

Ưu & Nhược điểm của vải spandex

Sau khi đã nắm được spandex là gì thì ưu và nhược điểm của chất liệu này cũng là điều mà bạn không nên bỏ qua.

Ưu điểm

Spandex hiện được đánh giá là một trong những loại vải tổng hợp phổ biến và thịnh hành nhất trên thị trường nhờ hàng loạt ưu điểm nổi bật. 

• Độ đàn hồi vượt trội: Spandex có khả năng co giãn cao nhất trong ngành may mặc, chịu lực kéo gấp khoảng 500% chiều dài ban đầu mà không bị đứt hay mất form. 
• Chất vải mềm nhẹ và bền: Spandex có khả năng chịu mài mòn tốt, ít thô cứng, xù lông hay vón xơ sau nhiều lần sử dụng. 
• Hạn chế kích ứng: Với bề mặt trơn và thành phần ổn định. Nên dù là loại vải tổng hợp, spandex vẫn thân thiện với làn da, mang lại cảm giác thoải mái khi mặc. 
• Khả năng chống tĩnh điện: Quần áo được làm từ vải spandex không dính sát vào cơ thể, giúp người mặc dễ chịu hơn, đặc biệt trong mùa đông hanh khô.

Không có chất liệu nào là hoàn hảo 100% và vải spandex cũng vậy. Nó vẫn tồn tại những khuyết điểm mà bạn cần lưu ý:

• Thấm hút kém: Spandex rất dễ gây cảm giác nóng bức khi mặc, vì vậy chất liệu này thường được pha với các sợi tự nhiên khác để cải thiện độ thoáng khí. 

• Nhạy cảm với nhiệt và chất tẩy: Chất vải này dễ bị chảy xệ hoặc co nhăn khi tiếp xúc với nhiệt độ cao. Đồng thời nó cũng dễ bị “tổn thương” khi gặp phải chất tẩy rửa có tính kiềm và pH cao.

• Không thân thiện với môi trường: Vải spandex không thể tự phân hủy và khả năng tái chế còn hạn chế, gây áp lực cho môi trường.

Các loại vải spandex phổ biến

Vải spandex pha cotton

Sự kết hợp giữa spandex (thường 3–10%) và cotton tự nhiên, mang đến độ co giãn vượt trội cùng cảm giác mềm mại, thoáng mát. Chất liệu này thường được dùng cho áo thun, đồ lót, đồ thể thao hoặc quần áo mặc hằng ngày, giúp tăng sự thoải mái mà vẫn tôn dáng.

Vải spandex pha polyester

Loại vải này kết hợp khả năng co giãn của spandex (thường 5–15%) với độ bền, ít nhăn và nhanh khô của polyester. Kết quả là một chất liệu thoáng nhẹ, dễ giặt và ít phai màu, rất thích hợp cho quần áo thể thao, trang phục ngoài trời hay đồ đồng phục cần độ bền cao.

Vải spandex pha len

Sự pha trộn giữa len tự nhiên và spandex (thường 2–10%) tạo nên chất liệu có tính giữ ấm tốt, mềm mại nhưng vẫn có độ đàn hồi cao. 

Nhờ đó mà nó thường được ứng dụng trong các sản phẩm mùa đông như áo len body, legging giữ nhiệt, áo khoác dáng ôm hoặc đầm dệt kim.

Vải spandex ứng dụng trong thời trang

Với hàng loạt ưu điểm nổi bật, vải spandex được ứng dụng rộng rãi trong ngành thời trang và luôn nhận được nhiều sự yêu thích từ khách hàng.

Trang phục thể thao

Với khả năng co giãn linh hoạt cùng chất vải mềm mại, vải spandex thường được ứng dụng trong các sản phẩm thể thao như polo, t-shirt, quần legging, đồ bơi… để tạo sự ôm gọn, tôn dáng nhưng vẫn thoải mái và linh hoạt khi vận động. 

Đặc biệt, chất liệu này còn nhẹ, thoáng, giúp thấm hút mồ hôi nhanh hơn khi phối hợp cùng các sợi khác như polyester hay cotton.

Áo chống nắng

Vải spandex thường được pha với nylon hoặc polyester để tạo nên áo chống nắng mềm mịn, có độ ôm vừa vặn, không nhăn, dễ gấp gọn. Sự kết hợp này cũng giúp áo trở nên nhẹ và thoáng khí hơn, tạo được sự thoải mái khi mặc trong mùa hè mà vẫn bảo vệ da hiệu quả khỏi tia UV.

Đồ mùa đông

Áo khoác, bộ đồ đông, áo giữ nhiệt… thường sử dụng chất liệu len hoặc polyester pha thêm với spandex để tăng khả năng giữ ấm mà vẫn đảm bảo độ co giãn và độ bền của sản phẩm. Người mặc có thể di chuyển, làm việc hay chơi thể thao ngoài trời, không cần mặc quá nhiều đồ vẫn cảm thấy ấm áp, dễ chịu và đặc biệt là không bị gò bó.

Vải spandex đang ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong lĩnh vực thời trang với hàng loạt sản phẩm đa dạng, từ đồ thể thao, đồ mặc nhà đến áo chống nắng hay trang phục mùa đông. Tất cả đều nhận được nhiều phản hồi tích cực từ người tiêu dùng, góp phần đưa spandex trở thành một trong những chất liệu hàng đầu được ưa chuộng hiện nay.